Wanilina i cynamon pod lupą IFRA – bezpieczeństwo perfum z nutą coli

Perfumy z nutą coli nie są ani bezpieczne, ani niebezpieczne z powodu samej nazwy zapachu. „Cola” to akord zapachowy — efekt uzyskany z różnych składników, a nie jedna substancja o stałym składzie. W jednej formule mogą znaleźć się materiały dające wrażenie wanilii i przypraw, w innej podobny efekt powstanie inaczej. Przy ocenie bezpieczeństwa liczą się konkretne substancje, ich ilość w gotowym produkcie, sposób używania perfum oraz wrażliwość skóry. Szczególną uwagę warto zwrócić na cinnamal, czyli aldehyd cynamonowy, który może wywoływać alergię kontaktową.

Co kryje się pod nutą coli w perfumach?

Opis zapachu pomaga wyobrazić sobie perfumy, ale nie jest wykazem użytych surowców. Gdy producent pisze o nucie coli, opisuje wrażenie odbierane przez nos. Podobnie „nuta cynamonu” nie dowodzi, że w kompozycji zastosowano olejek cynamonowy, a „nuta wanilii” nie potwierdza obecności waniliny. Bez informacji o formule nie da się też stwierdzić, że dany akord coli zawiera oba te składniki.

To rozróżnienie ma znaczenie dla osób, które reagowały już na określony alergen. Możesz lubić słodko-korzenny zapach, a jednocześnie potrzebować informacji, czy produkt zawiera substancję, na którą masz potwierdzoną alergię. Nazwa nuty nie odpowie na to pytanie. Punktem wyjścia jest wykaz składników kosmetyku, a jeśli nie rozwiewa wątpliwości — informacja uzyskana od producenta.

Wanilina i cynamon: podobna rola w zapachu, różne substancje

Wanilina odpowiada za rozpoznawalny słodki, waniliowy charakter. Jest konkretną substancją chemiczną, wymienioną w unijnym wykazie pod nazwą 4-hydroksy-3-metoksybenzaldehyd. Jej obecność nie oznacza, że perfumy zawierają cynamonowy alergen. Nie można też z samego waniliowego zapachu wyciągnąć wniosku, że wanilina znajduje się w formule.

W przypadku cynamonu istotne jest odróżnienie wrażenia zapachowego od użytego materiału. Cinnamal, czyli aldehyd cynamonowy, jest substancją zapachową mogącą powodować alergiczne reakcje kontaktowe. Może występować między innymi w olejkach z kory cynamonowca kasja i cynamonowca cejlońskiego, w których wskazuje się go jako główny alergen. Nie znaczy to jednak, że każde perfumy pachnące cynamonem zawierają taki olejek albo cinnamal.

Równie ważna jest odwrotna zależność: pochodzenie roślinne nie zapewnia braku ryzyka. Olejek eteryczny to mieszanina substancji, wśród których mogą znajdować się alergeny. Przy ocenie perfum nie wystarczy więc podział na składniki „naturalne” i „syntetyczne”. Znaczenie ma to, jakie związki rzeczywiście trafiły do produktu i w jakim stężeniu.

Alergia kontaktowa może objawiać się między innymi świądem, zaczerwienieniem lub wysypką w miejscu kontaktu skóry z kosmetykiem. Takie objawy nie wskazują jednak samodzielnie winnego składnika: gotowe perfumy są mieszaniną, a podobne dolegliwości mogą mieć różne przyczyny. Jeśli reakcje się powtarzają, ustalenie alergenu warto omówić z dermatologiem, zamiast kierować się wyłącznie nazwą nuty zapachowej.

Jak IFRA ocenia składniki zapachowe?

IFRA, czyli Międzynarodowe Stowarzyszenie Substancji Zapachowych, tworzy standardy służące zarządzaniu ryzykiem związanym z używaniem materiałów zapachowych. Dla wybranych składników mogą one przewidywać zakaz stosowania, ograniczenie ilości lub wymagania dotyczące jakości, na przykład czystości surowca. Nie każdy składnik ma osobny standard IFRA — powstaje on wtedy, gdy bezpieczeństwo użycia danego materiału wymaga określonych zasad.

Ograniczenia zależą także od zastosowania produktu. Perfumy nanoszone na skórę, krem i kosmetyk spłukiwany różnią się sposobem oraz czasem kontaktu z ciałem. Dlatego liczba odnosząca się do jednego rodzaju produktu nie musi być właściwa dla innego. Aby rzetelnie podać konkretny limit IFRA, trzeba znać substancję, kategorię zastosowania i właściwą wersję standardu.

Nie istnieje natomiast jeden limit IFRA dla „nuty coli”. Taki limit zakładałby, że każdy akord coli ma tę samą recepturę. W praktyce oceniane są użyte materiały i ich zastosowanie, nie marketingowa nazwa zapachu. Również informacja o zgodności kompozycji ze standardami IFRA nie oznacza, że żadna osoba nie zareaguje na gotowe perfumy.

Standardy IFRA nie zastępują prawa. Dla członków organizacji ich stosowanie wynika z zasad członkostwa, natomiast producent sprzedający kosmetyk musi niezależnie przestrzegać przepisów obowiązujących na danym rynku. W Unii Europejskiej oznacza to między innymi wymagania dotyczące bezpieczeństwa kosmetyków i oznakowania określonych składników zapachowych.

Co mówi etykieta perfum o alergenach?

W przypadku substancji zapachowych objętych unijnym obowiązkiem deklaracji ich nazwy trzeba wskazać w wykazie składników po przekroczeniu określonego stężenia w gotowym kosmetyku. Próg ten wynosi 0,001% dla produktów pozostających na skórze, do których należą perfumy, oraz 0,01% dla produktów spłukiwanych.

Są to progi oznaczania na etykiecie, a nie uniwersalne maksymalne stężenia dopuszczalne w perfumach. Nie oznaczają też, że poniżej progu nikt nie może zareagować. Obecność nazwy alergenu w składzie nie przesądza z kolei, że produkt wywoła reakcję u każdej osoby. Dla kogoś z rozpoznaną alergią ta informacja ma jednak praktyczną wartość: pozwala sprawdzić, czy na etykiecie widnieje substancja, której powinien unikać.

Brak osobno wypisanej nazwy nie jest równoznaczny z zapewnieniem, że w kompozycji nie ma żadnych składników mogących sprawiać problemy skórne. Zasady deklarowania dotyczą określonych substancji i progów. Dlatego przy znanej alergii warto porównywać pełną nazwę uczulającego składnika z etykietą, a nie polegać na zapewnieniach w rodzaju „zapach waniliowy” czy „bez nuty cynamonu”.

Dlaczego jedna wartość procentowa nie rozstrzyga o bezpieczeństwie?

Oprócz składu i stężenia znaczenie ma ekspozycja: ile produktu trafia na skórę, na jaką powierzchnię i jak często jest używany. Inaczej wygląda kontakt z pojedynczą aplikacją perfum, a inaczej z obfitym, wielokrotnym nanoszeniem ich w ciągu dnia. Znaczenie ma również indywidualna wrażliwość, zwłaszcza u osób już uczulonych na substancje zapachowe.

Unijny Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów, SCCS, omawiał ogólny poziom ekspozycji wynoszący 0,8 mikrograma na centymetr kwadratowy skóry. W przyjętym modelu odpowiada on około 0,01% w kosmetyku i może być tolerowany przez większość osób z alergią kontaktową na składniki zapachowe. Komitet zaznaczył jednak, że dostępne dane nie pozwoliły wyznaczyć bezpiecznych progów dla poszczególnych alergenów. Osoby szczególnie wrażliwe mogą reagować także przy niższej ekspozycji.

Warto więc nie mylić dwóch różnych informacji, w których pojawia się wartość 0,01%. Jedna dotyczy progu deklarowania określonych substancji w kosmetykach spłukiwanych. Druga jest ogólnym oszacowaniem ekspozycji omawianym przez SCCS. Żadna z nich nie stanowi gwarancji bezpieczeństwa konkretnych perfum dla konkretnej osoby ani gotowego limitu IFRA dla waniliny, cinnamalu czy akordu coli.

Jak ostrożnie wybierać perfumy z nutą coli?

Jeśli nie masz historii reakcji na zapachy, nazwa akordu może służyć przede wszystkim do wyboru aromatu, który ci odpowiada. Przy stwierdzonej alergii lub nawracających problemach skórnych potrzebne jest dokładniejsze podejście:

Sprawdź wykaz składników pod kątem pełnej nazwy substancji, na którą reagujesz. Sama nazwa nuty zapachowej nie wystarcza do oceny składu.
Jeśli etykieta nie pozwala rozwiać wątpliwości dotyczących znanego alergenu, zwróć się do producenta o informację o produkcie. Nie zakładaj, że podobnie pachnące perfumy mają tę samą formułę.
Nowych perfum używaj początkowo ostrożnie, zamiast od razu nakładać je obficie. Przy wcześniejszych reakcjach skórnych dobór kosmetyku warto omówić z dermatologiem.
Gdy pojawi się uporczywy świąd, zaczerwienienie lub wysypka, przerwij stosowanie produktu. Nasilone albo nawracające objawy skonsultuj z lekarzem.

W perfumach o zapachu coli słodka wanilia i korzenny cynamon mogą być wskazówkami dla nosa, lecz nie są wiarygodną mapą składu. Dla osoby wrażliwej ważniejsza od opisu zapachu jest nazwa konkretnego alergenu w wykazie składników oraz informacja, jak reaguje jej skóra na dany produkt.